Lice grada – fasade Novog Sada
„Skulpture i reljefi na fasadama objekata moderne u Novom Sadu“
Materijalno i nematerijalno kulturno nasleđe predstavlja neprocenjivu vrednost jednog grada. Vredni arhitektonski i kulturno-istorijski objekti sačinjavaju važan deo kulturnog nasleđa, a fasade i fasadna dekoracija predstavljaju njihov sastavni deo. Fasadna ornamentika se radila kako bi zgrade bile ukrašene i za njihovo izvođenje bili su zaduženi majstori-zidari. Međutim, na nekim fasadama se nalazi i dekoracija za čiju je realizaciju bio neophodan školovan umetnik, odnosno skulptor, jer skulpture i reljefi nisu samo ukrasi na fasadama već i izuzetna umetnička dela.
Razvoj skulpture u Vojvodini, može se pratiti od 1895. godine sa predstavljanjem prve samostalne izložbe vajara Đorđa Jovanovića u Novom Sadu, prvog školovanog srpskog vajara (Ivanović, 1985: 4). U to vreme, do Prvog svetskog rata, uglavnom se pojavljuju mađarski vajari koji dolaze u Vojvodinu i rade po porudžbini. U periodu posle Prvog svetskog rata, izložbena aktivnost je intenzivnija, pa se tako organizuju grupne i samostalne izložbe skulptura u većim gradovima Vojvodine, kao što su: Novi Sad, Subotica, Zrenjanin i Sombor, gde svoje skulpture izlažu Karlo Baranji (Baranyi Karoly), Zlata Markov-Baranji, Mihalj Kara (Kara Mihály) i dr. (Ivanović, 1985: 6). U međuratnom periodu, pored njih, na ovom prostoru stvaraju i druga značajna imena u oblasti vajarstva. Toma Rosandić i Sreten Stojanović, koji se posle Drugog svetskog rata bave i pedagoškim radom, kao profesori prihvataju novu generaciju mladih umetnika-vajara u čijim se delima javlja moderan izraz (Ivanović, 1985: 8).
Publikacija Lice grada – fasade Novog Sada predstavlja fasadnu skulpturu i reljefe na objektima prve polovine XX veka, prvenstveno na objektima stila moderne u Novom Sadu. Skulpturalni i reljefni ukrasi su sastavni deo fasadne dekoracije jedne građevine, ali se mogu posmatrati i kao samostalna umetnička dela jer su ih uglavnom radili skulptori. Neki od autora ovih skulptura i reljefa bili su naši poznati vajari kao što su: Đoka Jovanović, Zlata Markov Baranji, Karlo Baranji, Mihalj Kara, Sreten Stojanović, Toma Rosandić i dr.
Bez obzira što se fasadna dekoracija ne može odvojiti od same građevine, jer ona predstavlja njen sastavni, ukrasni deo, neki njeni elementi kao što su skulpture i reljefi, mogu se i samostalno posmatrati i izučavati. Ova likovna dela nemaju samo dekorativnu funkciju, već predstavljaju umetnička dela sa porukom i uglavnom se nalaze na pročeljima zgrada. S obzirom da još uvek nije utvrđen tačan broj ovih dela i da nemamo dovoljno podataka o autorima skulptura i reljefa na fasadama prve polovine XX veka, istraživanje ove oblasti i mapiranje vrednih kulturno-istorijskih objekata i njihovih umetnička dela važni su za proučavanje kulturnog nasleđa Novog Sada.
Autori izložbe
mcs Ivana Neškov-Repić, istoričar umetnosti, konzervator
dr Maria Silađi, arhitekta, konzervator
dr Anica Draganić, arhitekta, konzervator
Jovan Blat, skulptor
Realizacija
Platforma za studije kulture CULTstore
Kulturni centar Novi Sad
Mali likovni salon
Zavod za zaštitu spomenika kulture Grada Novog Sada
likovni program 